Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Mbretëria e Bashkuar dhe 12 vende të tjera kanë riafirmuar mbështetjen për vendimin e arbitrazhit ndërkombëtar të vitit 2016, i cili i shpalli të paligjshme pretendimet e gjera territoriale të Kinës në Detin e Kinës Jugore.
Në një deklaratë të përbashkët, të publikuar me rastin e përvjetorit të vendimit të Tribunalit të Hagës, vendet nënshkruese theksuan se vendimi është “përfundimtar, ligjërisht detyrues dhe i pakthyeshëm”, duke e cilësuar atë një pikë kthese të rëndësishme në të drejtën ndërkombëtare detare.
Shtetet nënshkruese hodhën poshtë veprimet që i cilësuan si destabilizuese në ujërat e kontestuara dhe theksuan se nuk ekziston bazë ligjore për pretendimet detare të Kinës, përfshirë ato që mbështeten në të ashtuquajturat “të drejta historike”.
“Nënvizojmë sërish kundërshtimin tonë të fortë ndaj çdo veprimi të njëanshëm apo përdorimit të forcës dhe presionit që rrezikon paqen dhe stabilitetin në rajon”, thuhet në deklaratë.
Mosmarrëveshja daton që nga viti 2013, kur Filipinet e dërguan çështjen në arbitrazh pas përplasjeve me Kinën në zonat e kontestuara. Pekini refuzoi të merrte pjesë në proces dhe edhe pas vendimit të vitit 2016 ka vazhduar të mbrojë pretendimet e tij mbi pjesën më të madhe të Detit të Kinës Jugore.
Përveç SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar, deklarata u nënshkrua edhe nga Filipinet, Japonia, Australia, Zelanda e Re, Kanadaja, Gjermania, Italia, Estonia, Letonia, Lituania, Rumania dhe Sllovenia. Këto vende kërkuan ruajtjen e lirisë së lundrimit dhe fluturimit, si dhe zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve në përputhje me Konventën e OKB-së për të Drejtën e Detit (UNCLOS).
Nga ana tjetër, Kina vazhdon ta konsiderojë vendimin e arbitrazhit si “të paligjshëm, të pavlefshëm dhe pa asnjë vlerë”, ndërsa tensionet në Detin e Kinës Jugore janë shtuar vitet e fundit, veçanërisht mes forcave detare dhe flotave të peshkimit të Kinës, Filipineve dhe Vietnamit.
